ሕግና ፍርድ

ህግ እና ፍርድ 

            
 “በፌዴራልም ሆነ በክልል የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ” እንደሆነ በአንቀፅ 79(1) ተደንግጓል። ምን ማለት ነው? የዳኝነት ስልጣን ከፍርድ ቤቶች ውጭ ለሌላ አካል ሊሰጥ አይችልም ማለት ነው? እነዚህን ጥያቄዎች ለመመለስ፤ ሌላ ጥያቄ ማንሳት አለብን። የዳኝነት ስልጣንስ ማለት ምንድር ነው? 
ዳኝነት ማለት በሁለትና ከዚያ በላይ ባሉ ወገኖች መካከል በተከሰተ የጥቅም አለመግባባት ላይ ውሳኔ መስጠት ማለት ነው? 

ለምሳሌ፤ በሁለት ልጆቹ መካከል ያለን የጥቅም አለመግባባት ውሳኔ በመስጠት ወላጅ ይፈታል። ተደራራቢ አልጋ ብቻ ባለበት የልጆች ምኝታ ቤት የትኛው ልጅ ቆጥ ላይ ይተኛ በሚል ይሆናል አለመግባባቱ የተፈጠረው። ወላጅም በተለያየ መንገድ ውሳኔ በመስጠት አለመግባባቱን ሊያስቆመው ይችላል። ከልጆቹ ታላቅ የሆነው የመረጠው አልጋ ላይ እንዲተኛ በመወሰን። ወይም በባለፈው ሴሚስቴር የተሻለ የፈተና ውጤት ያለው በመረጠው እንዲተኛ በመወሰን። ወይም የቀደመ በመረጠው እንዲተኛ።

ከዚህ በላይ የተመለከትነው የወላጅ ስልጣን ግን የዳኝነት ስልጣን ሊባል አይችልም። የዳኝነት ስልጣን አለመግባባቶችን የሚወሰነው በተሟጋች ወገኖች መካከል ያለን የህግ እና የፍሬ ነገር ሙግትን እና ማስረጃን በመስማትና በመመርመር ነው። ማለትም ህግን በመተርጎም ነው። አንድን ስልጣን የዳኝነት የሚያደርገው የፍሬነገር ሙግቶች ላይ በሚሰጠው ውሳኔ አይደለም። በዋናነት የህግ ሙግቶች ላይ የሚሰጠው ውሳኔ ነው።

ስለዚህ የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ ነው ሲባል፤ በሰዎች መካከል ያለን አለመግባባት ለመፍታት ህግን በመተርጎምና ህግን መሰረት አድርጎ መወሰን የሚችለው ፍርድ ቤት ብቻ ነው ማለት ነው።

የፍሬነገር አለመግባባቶችን በውሳኔ የመፍታት ስልጣንን ከፍርድ ቤት ውጭ ለሆነ አካል መስጠት ከላይ የተጠቀሰውን የሕገ መንግሥት ድንግጌ ጋር አይጋጭም ማለት ነው? ህግን መሰረት አድርጎና ተርጉሞ ውሳኔ መስጠት ከፍርድ ቤት ውጭ ለሆነ አካል አይሰጥም ማለት ነው? አንድን አካል ፍርድ ቤት የሚያስብለው ምንድር ነው? ስሙ ነው? 

አንድ አካል ፍርድ ቤት የሚባለው፤ ዳኞቹ በሕገ መንግሥቱ አግባብ የሚሾሙ ከሆነና የዳኝነት ነፃነት ጥበቃዎች ተጠቃሚ ከሆኑ ነው። ዳኛ ሆኖ ለመሾም ደሞ የህግ ትምህርት፥ ባህሪ፥ ልምድና፥